De voortgang van het zesde landschapskunstwerk van Flevoland

Tranent, Schotland, februari 2010. Er hangt een grauwe sluier over de Schotse werkplaats Had Fab Ltd, waar het toekomstige Lelystadse beeld Exposure van de internationaal bekende kunstenaar Antony Gormley in de steigers staat. Wethouder Fackeldey van kunst en cultuur Lelystad brengt samen met Eelco de Winter van Ingenieursbureau Royal Haskoning een bezoek aan de werkplaats. Mannen in fluorescerend gele hesjes verplaatsen zware stalen staven en op de bevroren grond liggen her en der gigantische bouten en moeren verspreid. Er is sneeuw op komst, maar de zoveelste sneeuwbui deze winter weerhoudt de werklieden er niet van om aan het beeld van de beroemde kunstenaar Antony Gormley te werken. Ze zijn er trots op dat zij dit project tot een goed eind mogen brengen.

De sculptuur staat tussen twee stevige steigers in en is op het moment van het bezoek van voet tot aan heup en bil (de sculptuur staat immers gehurkt!) gereed. Aannemer en eigenaar van Had Fab Ltd Simon Harrison: ‘So far, so good: de sculptuur heeft op dit moment een nogal instabiel stadium bereikt. De bouwers van de sculptuur waren het er niet over eens of het bouwen van het achterwerk niet zou leiden tot het afbreken van de materialen. Natuurlijk zijn er eerder al kleine schaalmodellen gemaakt van Exposure, maar in het echt is het toch anders. Tot nu toe houdt de constructie en werken we gestaag voort, zodat de sculptuur, als we verder zijn, weer in verband wordt getrokken.’

Unieke werkwijze
Aannemer Simon Harrison van Had Fab Ltd: ‘Exposure is voor ons een geweldig project. Het is natuurlijk niet onze hoofdtaak, we leveren vooral elektriciteitsmasten, maar ons personeel geeft zich er vol enthousiasme aan over. Antony Gormley heeft gekozen voor ons bedrijf omdat de constructie van het kunstwerk doet denken aan een elektriciteitsmast. Die masten zijn voornamelijk rechttoe-rechtaan werk, maar Exposure heeft allerlei verschillende hoeken en gebogen staven in zich. Omdat niemand in de UK dit ooit gedaan heeft - zo niet, misschien wel, wereldwijd - hebben wij onze eigen werkwijze moeten bedenken. Die werkwijze is uniek en bestond, zover ik weet, nog niet eerder. Zo hebben we een speciaal computerprogramma ontwikkeld en een draaibaar systeem om de metalen staven in de juiste hoek te kunnen monteren in de zogenaamde ‘knopen’.
Fackeldey: ‘Het is voor de bouwers een ingewikkeld proces om de stalen hoeklijnen in de ‘knopen’ te plaatsen. Ik was onder de indruk van de technieken die door Had Fab Ltd ontwikkeld zijn om de constructie te kunnen verwezenlijken. Er wordt gewerkt met 14.248 bouten en 9.392 stukken staal verwerkt in 547 knopen en 1804 staven. Tijdens ons bezoek heeft Eelco de Winter de constructie gecontroleerd en hebben we met de aannemer en de bouwers van de sculptuur gesproken over de voortgang en de financiën. Het bouwen van een kunstwerk van dit kaliber is een uniek proces, het “wiel” moest hiervoor opnieuw worden uitgevonden.’

Controle van werkwijze en constructie
Ingenieur Eelco de Winter is vanaf het begin bij het project betrokken en controleert de werkwijze en de constructie, zodat er geen problemen ontstaan als de sculptuur eenmaal in Lelystad staat. Ingespannen controleert hij tijdens het bezoek de verschillende ‘knopen’ in de sculptuur en het proces van lassen en galvaniseren, een werkwijze die ervoor zorgt dat het materiaal langer houdbaar en dus duurzaam is. Hier en daar ontdekt De Winter plekjes die opnieuw behandeld moeten worden. Op advies van aannemer Simon Harrison wordt afgesproken dat een gedeelte van het productieproces omgegooid wordt om uiteindelijk sneller te kunnen werken. Aannemer Simon Harrison is blij met het Nederlandse bezoek: ‘Ik was er toch wat huiverig voor dat we wellicht niet de juiste werkwijze hanteerden, maar nu blijkt dat we de op de goede lijn zitten, lucht me dat enorm op.’

Beknopte geschiedenis
In 2001 kreeg de gemeente Lelystad van de Provincie Flevoland middelen om een kunstwerk aan te kopen. De gemeente Lelystad besloot na de oriëntatiefase in 2005 een opdracht te verstrekken aan de Engelse kunstenaar Antony Gormley voor het ontwerpen van een landschapskunstwerk in een stedelijke omgeving voor Lelystad.
Gormley staat er wereldwijd om bekend voortdurend zijn eigen lichaam als inspiratiebron te gebruiken voor zijn kunstwerken. In 2009 was dat in Nederland nog te zien bij de grootse expositie van het werk van Antony Gormley in en om de Kunsthal in Rotterdam, waar overigens een schaalmodel van Exposure onderdeel van uitmaakte. Voor Lelystad ontwierp Gormley zijn eigen gehurkte silhouet in een staalconstructie, die doet denken aan de constructie van een elektriciteitsmast.
Het definitieve ontwerp werd door Gormley in 2007 aan Lelystad aangeboden en vervolgens werd eind 2007 het proces van de uitvoering in gang gezet. Omdat de aanvraag voor de bouwvergunning van de sculptuur op de strekdam tot januari 2009 heeft geduurd, kon het productieproces van Exposure pas in februari 2009 van start gaan.

Onthulling in herfst 2010
Als alles volgens plan verloopt, is de sculptuur eind mei klaar in Schotland en kan het in onderdelen naar Nederland worden overgebracht. In de zomerperiode wordt de sculptuur op de strekdam in Lelystad weer opgebouwd, waar het zal schitteren als zesde landschapskunstwerk van Flevoland. De sculptuur zal uitkijken over het Markermeer. De feestelijke onthulling is gepland in de herfst van 2010.
Op de website www.lelystad.nl leest u de komende maanden meer over de bouw en voortgang van Exposure.

Lisette de Raaf
Gemeente Lelystad
Februari 2010